Monte Cassino

Jak w greckiej tragedii, dramatyzm wydarzeń potęguje się tu z fazy na fazę, począwszy od prezentacji postaci, poprzez charakterystykę miejsca akcji, aż po zacięte walki obronne Niemców i topniejącą powoli, w wyniku taktycznych i strategicznych błędów, materiałową przewagę aliantów; wszystko kulminuje w piekle wyniszczającej bitwy, która wciąga w swe tryby blisko dwadzieścia narodów. Niezliczone fale atakujących jednostek alianckich, złożonych z żołnierzy osiemnastu narodów - Amerykanów, Anglików, Kanadyjczyków, Francuzów, Włochów, Nowozelandczyków, Afrykanerów, Jugosłowian, Maorysów, Hindusów, Gurkhów, Algierczyków, Marokańczyków, Tunezyjczyków, Berberów, Żydów, Polaków i amerykańskich Japończyków - utykają na trzech pozycjach ryglowych Wehrmachtu, ponosząc ogromne straty. Uporczywe zmagania trwają sześć miesięcy. W ich trakcie dziesiątki tysięcy żołnierzy tracą życie, a klasztor - kolebka życia zakonnego chrześijaństwa - zostaje zrównany z ziemią. Po zakończeniu walk staje się jasne, że - jak wyraził się brytyjski generał F.J.C. Fuller - dla aliantów była to: "najbardziej absurdalna, a pod względem strategicznym najbardziej bezsensowna kampania całej wojny". Dla Niemców wszakże była to udana operacja powstrzymywania nieprzyjaciela, choć w rezultacie nie mająca rozstrzygającego znaczenia.